BLOG | Skip Lubach eens in je les!
Tijdens het tweede jaar van mijn bacheloropleiding docent Nederlands sprak mijn docent enthousiast: 'Kennen jullie het programma Zondag met Lubach? Zijn filmpjes zijn geschikt om in te spelen op het nieuws, de maatschappij, maar ook op de belevingswereld van de leerlingen!' Sindsdien werd er iedere maandagochtend, gedurende een periode van acht weken, klassikaal naar Zondag met Lubach gekeken. Hoe vaker we klassikaal een aflevering keken, hoe vervelender ik werd van het gehaaste tempo waarin overhaaste generalisaties, overdreven cirkelredenaties en vervelende, beledigende opmerkingen op elkaar voortborduurden.
Tijdens het eerste jaar van mijn masteropleiding docent Nederlands sprak mijn docent enthousiast: 'Zelfs voor argumentatieleer zijn de filmpjes van Zondag met Lubach bruikbaar!' Vervolgens ontwierpen meerdere studenten een lessenserie waarbij Arjen en zijn uitspattingen het hoofdonderdeel waren. 'Haal de drogredenen uit het fragment' en 'Welke argumenten worden er gegeven' werden veelal gegeven als de bijbehorende opdrachten. Het is makkelijk. Het is te makkelijk. Ik haakte wederom af na het tweede lesontwerp waarbij een Lubachfilmpje centraal stond. Leerlingen haakten op ten duur ook af. Leerlingen werden bij maatschappijleer, geschiedenis, aardrijkskunde en nu ook bij Nederlands lastiggevallen met een televisieprogramma dat ze waarschijnlijk toch al op televisie hadden gezien.
Wissel af. Wijk af van de Lubachfilmpjes die al sinds 2014 veel te veel gebruikt worden in het onderwijs. Er zijn nog talloze andere manieren om satire en argumentatieleer op een effectieve en bovenal interessante wijze terug te laten komen in de lessen Nederlands.
De grap, de boodschap
Waarom gebruiken zo veel docenten en bij meerdere vakken de filmpjes van Zondag met Lubach? Op NPO Start wordt Zondag met Lubach omschreven als: 'Zeven dagen nieuws in dertig minuten, satirisch geremixt door Arjen Lubach. Nog actueler, nog satirischer en nog vaker nog het woord nog' (2021). Arjen Lubach legt volgens Stef van der Linden (2016) maatschappelijke kwesties uit op een humorvolle en eenvoudige manier. Wanneer de kwesties immers met humor onder de aandacht worden gebracht, onthouden jongeren de inhoud van de grappen. Althans, zo zegt Rimme Mastebroek in het Nederlands Dagblad (2021). Hier zit natuurlijk een kern van waarheid in.
Jongeren onthouden de satire, grappen en uitspattingen die Lubach maakt bij een maatschappelijk onderwerp. Desalniettemin onderscheiden leerlingen de satire niet altijd van de realiteit en de drogreden onderscheiden ze niet altijd van een correct argument. De satire wordt nauwelijks uitgelegd noch besproken. Het spreektempo van Lubach ligt hoog; de argumenten en/of drogredenen uit een fragment halen, is hierdoor lastig (en al dan niet onmogelijk). Leerlingen onthouden meestal de grap, maar ze vergeten de context, zelfs als de docent na het klassikaal kijken van een filmpje kort uitlegt wat Lubach 'nou eigenlijk bedoelt'.
Wijk af, wissel af
Satire moet vaker besproken worden tijdens lessen Nederlands (2009). Naast Lubach kan de docent Nederlands gebruikmaken van een site als De Speld of satirische spotprenten in kranten en tijdschriften. Vergeet ook cabaret, satirische romans en satirische (wellicht middeleeuwse) gedichten niet. Buiten Zondag met Lubach zijn er ook nog andere bruikbare televisieprogramma's, denk aan: Dit Was Het Nieuws, Koefnoen, Draadstaal of zelfs Klikbeet. Het bespreken van de satire moet centraal staan. Waarom wordt er een grap gemaakt over dit onderwerp? Wat wil de maker bereiken met de grap? Wie kan de grap wel/niet waarderen en waarom? Mag deze grap gemaakt worden? Leerlingen horen zichzelf en elkaar deze vragen te stellen zodra er satire in de lessen besproken wordt.
Wat betreft argumentatieleer zijn er ook andere mogelijkheden naast Zondag met Lubach. Opiniestukken in kranten en tijdschriften kunnen geanalyseerd worden. Ook politieke betogen of debatten of radiofragmenten waarin opiniemakers hun mening geven, bieden docenten Nederlands de kans om leerlingen kritisch naar de argumenten van personen in de media te leren kijken. De aaneenrijging van drogredenen die Lubach keer op keer gebruikt, kan op deze manier een keer overgeslagen worden.
Begrijp me niet verkeerd, Zondag met Lubach hoort thuis op de televisie en Lubach heeft - naast het satirische Zondag met Lubach - ook geschikte boeken voor (bovenbouw)leerlingen van de havo en het vwo geschreven. Dat het nieuws terugkijken interessant gemaakt is voor jongeren, is positief! Het veelvuldig gebruikmaken van diezelfde fragmenten terwijl de satire nauwelijks wordt belicht en besproken, vind ik echter een slechte zaak. In plaats van Lubach zijn er nog talloze mogelijkheden om multimediaal aan de slag te gaan met satire en/of argumentatieleer! Ik roep alle docenten Nederlands op om de oude Lubachfilmpjes te laten voor wat ze zijn. Ga op zoek naar ander, prikkelend materiaal en laat leerlingen de boodschap uit het materiaal halen. Laat leerlingen het nieuws, de satire en de argumenten vooral met elkaar bespreken!
Bibliografie
2. Mastebroek, R. (2021, 11 januari). Waarom programma’s als ‘Zondag met Lubach’ goed zijn voor de democratie. Nederlands Dagblad. https://www.nd.nl/cultuur/media/1012681/waarom-programma-s-als-zondag-met-lubach-goed-zijn-voor-de-demo
3. VPRO. (2021, 21 februari). Zondag met Lubach gemist? Start met kijken op NPO Start [Video]. www.npostart.nl.https://www.npostart.nl/zondag-met-lubach/VPWON_1250334
4. Meijer Drees, M. & Nieuwenhuis, I. (2009). De macht van satire. Drieëntwintigste conferentie van het schoolvak Nederlands.
http://taalunieversum.org/onderwijs/conferentie_het_schoolvak_nederlands/bundels/23/232/

Wijk af, wissel af: een mooie conclusie. Ik ben het met je eens dat satire vaker besproken moet worden. Veel leerlingen herkennen satire niet, waardoor ze de grap wel begrijpen, maar de context niet. Het is inderdaad belangrijk dat Lubach niet de boventoon voert bij verschillende vakken. Desalniettemin vind ik sommige filmpjes erg bruikbaar om satire te bespreken. Zijn alle filmpjes van Lubach zo onmogelijk of kun je met de juiste vragen toch Lubachs satire uitleggen? De tips die je geeft over het bespreken van satire vind ik erg bruikbaar. Toch is de Speld ook een veelgebruikt medium voor satire te bespreken. Haken leerlingen daar ook af? Naar aanleiding van jouw blog ga ik zeker op zoek naar ander prikkelend materiaal voor mijn leerlingen.
BeantwoordenVerwijderenHoi Michelle, bedankt voor je reactie! Gerichte vragen stellen is bij elk satirisch medium van belang. Dat neemt niet weg dat Lubach vooral als 'grappig' wordt gezien (zélfs als er goede vragen gesteld worden).
VerwijderenDe Speld lijkt me zeer bruikbaar; de satire ligt er namelijk dikker bovenop. Daarnaast biedt De Speld multimediaal materiaal aan: filmpjes, artikelen, plaatjes en zelfs podcasts!
He Sanne, satire als middel om een maatschappelijk probleem aan te kaarten is één van de mooie/kunstige manieren waarop taal effectief ingezet kan worden. Mijn leerlingen krijgen 1 of 2 keer per jaar een filmpje van Lubach te zien. Ze vinden het nog steeds leuk, het lijkt niet te vervelen. Kan ook komen omdat ik er smakelijk om moet lachen en ze mij gewoon aan het uitlachen zijn :-).
BeantwoordenVerwijderenhttps://cabaretbijnederlands.com/ ik neem aan dat je deze site kent? Daarmee wissel ik Lubach af, want ja: alleen maar Lubach is absoluut niet de bedoeling. Variatie is zeer wenselijk.
Humor is soms wel lastig, want wat ik grappig vind (Herman Finkers, Pauline Cornelissen, maar ook Hans Teeuwen) de leerlingen snappen het vaak niet. Ze herkennen het niet eens als humor, heel bijzonder soms. Slaat je les dood als bier in een vet glas... Herken je dit? En hoe ga jij daarmee om?
Hoi Kim, bedankt voor je reactie!
VerwijderenDe site cabaret bij Nederlands kende ik inderdaad al. Zelfs als leerlingen een item niet grappig vinden, is het belangrijk dat we aan elkaar kunnen uitleggen waarom dit wel of niet het geval is. Humor (en de boodschap ervan) moet immers bespreekbaar gemaakt worden.
Hoi Sanne,
BeantwoordenVerwijderenNiet eerder heb ik op dergelijke wijze over dit onderwerp nagedacht. Ik denk dat afwisseling bij elk onderdeel van een les belangrijk is, dus ik kan me helemaal vinden in jouw conclusie. Bedankt voor het scherp houden! Leuk om in de reacties ook andere ideeën te lezen van klasgenoten. Net als Kim vind ik Paulien Cornelisse ook erg leuk te behandelen in de lessen. Zowel passages uit haar boeken als stukken uit De Volkskrant worden vaak leuk ontvangen door mijn leerlingen.
Hoi Nino,
VerwijderenBedankt voor je reactie & de inspiratie!!